Boeing717

نویسنده :
سید رضا شبیری
معین چوگان باز

چکیده

Boeing 717 یکی از هواپیماهای مسافربری جت باریک‌پیکر در صنعت هوانوردی تجاری است که با هدف پاسخ‌گویی به نیاز بازار پروازهای کوتاه‌برد و پرتعداد طراحی شد. این هواپیما که در ابتدا با نام McDonnell Douglas MD-95 توسعه یافت، پس از ادغام شرکت McDonnell Douglas با Boeing در سال ۱۹۹۷، با نام Boeing 717-200 وارد خانواده محصولات بوئینگ شد.

این هواپیما با بهره‌گیری از دو موتور توربوفن Rolls-Royce BR715، طراحی موتورهای نصب‌شده در قسمت انتهایی بدنه و دم T شکل، به یکی از هواپیماهای متمایز در بازار هواپیماهای منطقه‌ای تبدیل شد.

تولید Boeing 717 در سال ۲۰۰۶ و پس از ساخت ۱۵۶ فروند به پایان رسید. در این مقاله تاریخچه توسعه، طراحی مهندسی، مشخصات فنی، عملکرد پروازی، انواع طرح‌های توسعه‌یافته، حوادث مهم و دلایل پایان تولید این هواپیما بررسی می‌شود.
---

۱. تاریخچه و روند توسعه Boeing 717

داستان Boeing 717 در واقع پیش از شکل‌گیری این نام آغاز شد.

شرکت آمریکایی McDonnell Douglas در دهه ۱۹۹۰ به دنبال توسعه هواپیمایی بود که بتواند جایگزین مناسبی برای نسل‌های قدیمی‌تر DC-9 باشد. هدف اصلی، ساخت هواپیمایی با ظرفیت حدود ۱۰۰ مسافر بود که بتواند در مسیرهای کوتاه و پرتردد فعالیت کند.

این پروژه با نام MD-95 معرفی شد.

در سال ۱۹۹۵، پروژه با سفارش اولیه شرکت ValuJet، که بعدها به AirTran Airways تبدیل شد، وارد مرحله جدی‌تری شد. این سفارش شامل ۵۰ فروند قطعی و ۵۰ فروند اختیار خرید بود.

در سال ۱۹۹۷، شرکت Boeing با McDonnell Douglas ادغام شد. بوئینگ تصمیم گرفت پروژه MD-95 را حفظ کند و در تاریخ ۸ ژانویه ۱۹۹۸ نام رسمی Boeing 717-200 را برای آن انتخاب کرد.

نخستین پرواز این هواپیما در تاریخ ۲ سپتامبر ۱۹۹۸ انجام شد.

پس از انجام آزمایش‌های پروازی و دریافت گواهینامه‌های لازم، هواپیما در سال ۱۹۹۹ وارد خدمت تجاری شد.

تولید این هواپیما سرانجام در ماه مه ۲۰۰۶ پایان یافت.

در مجموع، ۱۵۶ فروند Boeing 717 تولید شد.

۲. طراحی بدنه و ویژگی‌های آیرودینامیکی

یکی از ویژگی‌های قابل‌توجه Boeing 717، طراحی متفاوت آن نسبت به بسیاری از هواپیماهای تجاری بوئینگ است.

در این هواپیما، دو موتور به‌جای نصب در زیر بال‌ها، در دو طرف قسمت انتهایی بدنه قرار گرفته‌اند.

این ساختار باعث شده است که بال‌ها بدون نصب موتورهای بزرگ زیر آن‌ها طراحی شوند.

از ویژگی‌های اصلی طراحی آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- دم T شکل (T-Tail)
- نصب موتور در قسمت انتهایی بدنه
- بال‌های پایین‌نصب (Low-Wing Configuration)
- طراحی باریک‌پیکر (Narrow-Body)
- ارابه فرود سه‌چرخه‌ای
- بدنه فلزی با ساختار متناسب با عملیات پرتعداد

طراحی موتورهای عقب و دم T شکل، از ویژگی‌های شناخته‌شده خانواده DC-9 محسوب می‌شود که در Boeing 717 نیز ادامه پیدا کرد.

۳. موتور و سیستم پیشرانه

Boeing 717 از دو موتور توربوفن Rolls-Royce BR715 استفاده می‌کند.

این موتورها توسط BMW Rolls-Royce توسعه یافتند و از موتورهای پیشرفته زمان خود در رده هواپیماهای مسافربری کوتاه‌برد محسوب می‌شدند.

مدل‌های اصلی موتور مورد استفاده عبارت‌اند از:

- BR715A1-30
- BR715C1-30

میزان رانش موتور بسته به نسخه و استاندارد آن متفاوت است و در نسخه‌های اصلی در محدوده تقریبی ۱۸٬۵۰۰ تا ۲۱٬۰۰۰ پوند نیرو قرار می‌گیرد.

از ویژگی‌های این پیشرانه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- استفاده از فناوری توربوفن با نسبت کنارگذر بالا
- کاهش صدای موتور نسبت به نسل‌های قدیمی‌تر
- بهبود مصرف سوخت
- قابلیت فعالیت در پروازهای پرتعداد
- طراحی مناسب برای عملیات تجاری کوتاه‌برد

قرارگیری موتورها در انتهای بدنه، یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های ظاهری و مهندسی این هواپیما با Boeing 737 است.

۴. مشخصات فنی و ابعاد هواپیما

Boeing 717-200 تنها نسخه تولید انبوه این خانواده محسوب می‌شود.

مشخصات ابعادی و عملیاتی آن عبارت‌اند از:

- طول هواپیما: حدود ۳۷٫۸ متر
- ارتفاع: حدود ۸٫۹ متر
- دهانه بال: حدود ۲۸٫۵ متر
- حداکثر وزن برخاست پایه: حدود ۵۱٬۷۱۰ کیلوگرم
- حداکثر وزن برخاست نسخه با وزن ناخالص بالاتر: حدود ۵۴٬۸۸۴ کیلوگرم
- تعداد موتورها: ۲ دستگاه
- نوع موتور: Rolls-Royce BR715
- حداکثر ارتفاع عملیاتی: حدود ۴۱٬۰۰۰ پا
- سرعت کروز: حدود ۰٫۷۷ ماخ
- ظرفیت معمول مسافر: حدود ۱۰۶ نفر
- حداکثر ظرفیت صندلی: تا ۱۳۴ نفر، بسته به چیدمان تأییدشده

اعداد مربوط به وزن و برد بسته به پیکربندی هواپیما متفاوت هستند.

۵. ظرفیت مسافر، بار و سوخت

Boeing 717 برای بازار هواپیماهای حدود ۱۰۰ نفره طراحی شده بود.

چیدمان معمول کابین در دو کلاس می‌تواند حدود ۱۰۶ مسافر را در خود جای دهد.

در چیدمان تک‌کلاسه، ظرفیت بیشتری امکان‌پذیر است.

از نظر حمل بار، این هواپیما دارای محفظه‌های بار در قسمت زیرین بدنه است که برای جابه‌جایی چمدان و بار مسافران مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ظرفیت سوخت و وزن قابل‌حمل باید بر اساس نسخه، وزن برخاست و محدودیت‌های عملیاتی بررسی شوند؛ زیرا ظرفیت اسمی سوخت با مقدار سوخت قابل‌استفاده در یک پرواز مشخص یکسان نیست.

۶. برد پروازی و عملکرد عملیاتی

Boeing 717 برای مسیرهای کوتاه و متوسط طراحی شده است.

برد اعلام‌شده برای برخی پیکربندی‌های آن تا حدود ۲٬۰۶۰ مایل دریایی می‌رسد.

این هواپیما به دلیل طراحی ویژه خود برای پروازهای پرتعداد و زمان‌های کوتاه توقف در فرودگاه‌ها مناسب بود.

یکی از اهداف طراحی، امکان انجام حدود ۸ تا ۱۲ پرواز یک‌ساعته در روز بود؛ البته این عدد به برنامه عملیاتی شرکت هواپیمایی وابسته است.

۷. کابین خلبان و سیستم‌های اویونیک

کابین خلبان Boeing 717 نسبت به هواپیماهای قدیمی خانواده DC-9 پیشرفت قابل‌توجهی داشت.

این هواپیما از شش نمایشگر LCD در سیستم نمایش اطلاعات پروازی استفاده می‌کند.

از تجهیزات و سیستم‌های مهم آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- Electronic Flight Instrument System (EFIS)
- Flight Management System (FMS)
- Central Fault Display System
- سیستم‌های ناوبری الکترونیکی
- سیستم‌های مدیریت و پایش موتور
- سامانه‌های هشدار و نمایش وضعیت هواپیما

کابین خلبان برای فعالیت با دو خلبان طراحی شده است.

همچنین قابلیت Autoland با استاندارد CAT IIIb به‌عنوان یکی از گزینه‌های قابل‌ارائه برای این هواپیما مطرح شده بود.

۸. انواع مدل‌ها و طرح‌های توسعه Boeing 717

در بررسی خانواده Boeing 717 باید میان مدل تولیدشده و طرح‌های پیشنهادی تفاوت قائل شد.

Boeing 717-200

تنها نسخه‌ای است که وارد تولید انبوه شد و تمام ۱۵۶ فروند تولیدی این خانواده به این نسخه تعلق دارند.

Boeing 717-100

یک نسخه کوتاه‌تر با ظرفیت کمتر بود که برای بازار هواپیماهای منطقه‌ای کوچک‌تر مورد بررسی قرار گرفت؛ اما هرگز وارد تولید تجاری نشد.

Boeing 717-300X

طرحی برای توسعه نسخه کشیده‌تر هواپیما بود که می‌توانست ظرفیت مسافر بیشتری داشته باشد.

این طرح نیز به مرحله تولید نرسید.

Boeing 717 Business Express

در سال ۲۰۰۳ طرحی برای ارائه نسخه تجاری و تشریفاتی این هواپیما معرفی شد که می‌توانست با چیدمان‌های متفاوت و امکانات ویژه برای بازار حمل‌ونقل تجاری مورد استفاده قرار گیرد.

این نسخه نیز به تولید انبوه نرسید.

۹. سوانح و حوادث مهم Boeing 717

بررسی سوانح و حوادث هواپیما یکی از مهم‌ترین بخش‌های تحلیل ایمنی هوانوردی است.

در این قسمت دو حادثه قابل‌توجه بررسی می‌شوند.

حادثه نخست: AirTran Airways Flight 356 – سال ۲۰۰۳

تاریخ: ۲۶ مارس ۲۰۰۳

هواپیما: Boeing 717-200

شماره ثبت: N957AT

محل: فرودگاه LaGuardia نیویورک

در جریان نزدیک شدن هواپیما برای فرود، واحد توزیع توان الکتریکی سمت چپ (Power Control Distribution Unit) دچار نقص شد.

در نتیجه این اتفاق، نمایشگرهای کابین خلبان خاموش شدند و روشنایی کابین نیز با اختلال مواجه شد.

خدمه پرواز با شرایط غیرعادی در مرحله حساس نزدیک شدن به فرود روبه‌رو شدند.

پس از فرود، تخلیه اضطراری انجام شد.

بر اساس گزارش NTSB، در این حادثه یک نفر دچار جراحت جدی و ۲۲ نفر دچار جراحت جزئی شدند.

این رویداد نمونه‌ای مهم برای بررسی اهمیت قابلیت اطمینان سیستم‌های الکتریکی و مدیریت شرایط اضطراری در هواپیماهای مسافربری است.

حادثه دوم: Delta Air Lines Flight 1092 – سال ۲۰۲۳

تاریخ: ۲۸ ژوئن ۲۰۲۳

هواپیما: Boeing 717-200

شماره ثبت: N955AT

محل: فرودگاه بین‌المللی شارلوت داگلاس، آمریکا

در جریان آماده‌سازی برای فرود، خدمه پرواز متوجه شدند که ارابه فرود دماغه در وضعیت ایمن قرار نگرفته است.

پس از تلاش برای باز کردن ارابه فرود از روش‌های عادی و دستی، مشکل همچنان ادامه داشت.

خدمه تصمیم گرفتند فرود اضطراری با ارابه فرود دماغه جمع‌شده انجام دهند.

هواپیما با قسمت جلویی بدنه روی باند فرود آمد و پس از توقف، تخلیه اضطراری انجام شد.

در این حادثه ۱۰۴ سرنشین بدون جراحت از هواپیما خارج شدند.

بر اساس گزارش نهایی NTSB، علت اصلی شکست خستگی قطعه Upper Lock Link در مجموعه ارابه فرود دماغه بود.

این حادثه اهمیت بازرسی قطعات مکانیکی، نگهداری صحیح و رعایت دستورالعمل‌های فنی سازنده را نشان می‌دهد.

۱۰. چرا تولید Boeing 717 متوقف شد؟

تولید Boeing 717 در سال ۲۰۰۶ متوقف شد.

یکی از عوامل مهم، محدود بودن بازار هواپیماهای جت حدود ۱۰۰ نفره و رقابت اقتصادی در این بخش از صنعت هوانوردی بود.

در آن دوره، هواپیماهای منطقه‌ای و جت‌های باریک‌پیکر بزرگ‌تر نیز در حال توسعه بودند.

از طرف دیگر، بوئینگ باید درباره تخصیص منابع تولید و سرمایه‌گذاری خود تصمیم‌گیری می‌کرد.

در نتیجه، ادامه تولید 717 از نظر تجاری به‌اندازه کافی جذاب نبود.

آخرین دو فروند در تاریخ ۲۳ مه ۲۰۰۶ به شرکت‌های Midwest Airlines و AirTran Airways تحویل داده شدند.

با این تحویل، تولید هواپیماهای تجاری در کارخانه تاریخی Long Beach کالیفرنیا نیز به پایان رسید.

۱۱. حقایق کمتر شناخته‌شده درباره Boeing 717

۱. نام اولیه آن MD-95 بود.

این هواپیما در ابتدا محصول شرکت McDonnell Douglas بود و بعد از ادغام دو شرکت نام بوئینگ را دریافت کرد.

۲. تنها ۱۵۶ فروند تولید شد.

در مقایسه با خانواده Boeing 737، تعداد تولید این هواپیما بسیار محدود بود.

۳. آخرین هواپیمای تجاری کارخانه Long Beach بود.

پایان تولید 717 هم‌زمان با پایان تولید هواپیماهای تجاری در این کارخانه تاریخی اتفاق افتاد.

۴. موتورهای آن ساخت Rolls-Royce بودند.

با وجود اینکه این هواپیما نام بوئینگ را داشت، از پیشرانه‌ای استفاده می‌کرد که توسط Rolls-Royce توسعه یافته بود.

۵. نسخه‌های بیشتری برای آن طراحی شدند.

طرح‌های 717-100 و 717-300X می‌توانستند خانواده این هواپیما را گسترش دهند، اما هیچ‌کدام به تولید نرسیدند.

۶. طراحی آن میراث چند نسل هواپیمای جت است.

ریشه‌های مهندسی 717 به خانواده DC-9 بازمی‌گردد؛ خانواده‌ای که دهه‌ها در صنعت حمل‌ونقل هوایی فعالیت داشت.

۱۲. نتیجه‌گیری

Boeing 717 نمونه‌ای از تلاش صنعت هوانوردی برای پاسخ‌گویی به نیاز بازار پروازهای کوتاه‌برد و پرتعداد بود.

این هواپیما با ترکیب طراحی مهندسی خانواده DC-9، فناوری‌های جدیدتر اویونیک و موتورهای Rolls-Royce BR715 توانست جایگاه مشخصی در بازار هواپیماهای حدود ۱۰۰ نفره به دست آورد.

اگرچه تولید آن در سال ۲۰۰۶ پایان یافت، اما اهمیت تاریخی آن تنها به تعداد هواپیماهای تولیدشده محدود نمی‌شود.

Boeing 717 بخشی از میراث مهندسی McDonnell Douglas و Boeing است؛ هواپیمایی که با نام MD-95 متولد شد، با نام Boeing 717 به پرواز درآمد و سرانجام به یکی از آخرین محصولات کارخانه تاریخی Long Beach تبدیل شد.